Biznes ochmoqchimisiz? To'g'ri joyga keldingiz.
Har bir shakl haqida aniq, sodda va ishonchli ma'lumot.
✓ 6 ta biznes shakli✓ Soliq kalkulyatori✓ Qonuniy asoslar
🏢
MChJ
Masʼuliyati cheklangan jamiyat
⚡
YaTT
Yakka tartibdagi tadbirkorlik
🏠
OK
Oilaviy tadbirkorlik
👤
XK
Xususiy korxona
🌾
FX
Fermer xoʻjaligi
📈
AJ
Aksiyadorlik jamiyatlari
Jamoa haqida
Loyihani tayyorlagan mutaxassislar
G‘oya muallifi va Ilmiy rahbar
N. Azizov
DHF kafedrasi rahbari, phd
Muallif
A. Tolibjon
2-kurs A3 talabasi
Muallif
D. Sarvarbek
2-kurs A3 talabasi
O'zR Qonuni · 2012 · Oilaviy Tadbirkorlik
Oilaviy Korxona
Oila kuchi bilan qurilgan kichik biznes — soddalashtirilgan ro'yxat, soliq imtiyozlari va davlat kafolatlari.
2+ ishtirokchi
10 xodigacha
4% aylanma solig'i
Aholi tariflari
O Qonunda qanday yozilgan
Oilaviy korxona (OK) — ishtirokchilarning ixtiyoriy asosda, ulushli yoki birgalikdagi mulk negizida tashkil etiladigan yuridik shaxs bo'lgan kichik tadbirkorlik subyektidir. Faoliyat ishtirokchilarning shaxsiy mehnatiga asoslanadi.
Asosiy imtiyoz: OK o'zi joylashgan uyda biznes yuritsa, kommunal to'lovlar (elektr, gaz, suv) aholi tarifida to'lanadi — bu biznes tarifidan 3–4 baravar arzon.
A Kimlar a'zo bo'la oladi?
Quyidagi qarindoshlar OK ishtirokchilari bo'la oladi (5-modda):
Er va xotinFarzandlarOta-onalarNevaralarAka-uka / Opa-singilKelin va kuyovlarAmaki / Tog'a / Xola / Amma
Davlat mansabdor shaxslari va tadbirkorlik taqiqlangan toifalar ishtirokchi bo'la olmaydi.
F Boshqa biznes turlaridan farqi
Oddiy YaTT dan farqli ravishda OK bir nechta oila a'zosini rasmiy ishtirokchi sifatida birlashtiradi. MCHJdan farqli — boshqaruv ancha sodda, kapital talablari minimal. "OK" abbreviaturasini rasmiy nomda ishlatish huquqi mavjud.
5 Ro'yxatdan o'tish — 5 qadam
Kichik tadbirkorlik uchun qisqartirilgan ro'yxatga olish tartibi qo'llaniladi. Asossiz rad etish huquqi yo'q.
01
Ta'sis shartnomasini tuzish
Barcha ishtirokchilar imzolaydi. Korxona nomi, ustav fondi, foyda taqsimlash tartibi belgilanadi.
02
Ustav fondini shakllantirish
Pul, qimmatli qog'ozlar, mol-mulk yoki mulkiy huquqlar orqali. Yagona uy kiritilishi mumkin emas.
03
Davlat ro'yxatidan o'tish
Ro'yxatdan o'tilgan sanadan boshlab yuridik shaxs maqomiga ega bo'linadi. Muhr va shtamp huquqi yuzaga keladi.
04
Bank hisobvarag'ini ochish
Milliy va xorijiy valyutada hisob ochilib, to'liq bank xizmatlaridan foydalaniladi.
05
Faoliyatni boshlash
Ayrim sohalarda litsenziya talab etilishi mumkin. Boshqaruvchi umumiy yig'ilishda saylanadi.
B Boshqaruv tuzilmasi
Umumiy yig'ilish — oliy organ: ta'sis shartnomasiga o'zgartirishlar, boshqaruvchi saylash, foyda taqsimlash.
OK boshlig'i — ijroiya organ: ishonchnomasiz shartnomalar tuzadi, korxonani vakillab yuritadi.
Ishtirokchi — shaxsiy mehnat bilan ishtirok etishi shart; foydadan ulush oladi va chiqib ketsa mol-mulkini qaytarib oladi.
K Davlat kafolatlari (23-modda)
Davlat OK huquqlariga rioya etilishini va qonuniy manfaatlarini himoya qilinishini kafolatlaydi.
Mustaqil faoliyat
Mahsulot, narx va faoliyat yo'nalishlarini mustaqil belgilash.
Cheklanmagan daromad
Tadbirkorlik faoliyatidan cheklanmagan miqdorda foyda olish.
Tashqi iqtisodiy
Import-eksport operatsiyalarini mustaqil amalga oshirish.
Uydan ishlash
Turar joyni biznes manzili sifatida ko'rsatish. Kommunal — aholi tarifi.
Davlat tortib ololmaydi
Mol-mulk tortib olinishi yoki musodara qilinishi qonun bilan taqiqlangan.
Kredit imkoniyati
Bank va kredit tashkilotlari orqali moliyalashtirish.
M Asosiy majburiyatlar
— Shartnomalar bo'yicha majburiyatlarni o'z vaqtida bajarish
— Minimal ish haqi 1-razryad tarifidan kam bo'lmasligi
— Soliqlar va yig'imlarni muddatida to'lash
— Mehnat xavfsizligi, ekologiya va sanitariya talablariga rioya
— Rekvizitlar o'zgarganda davlat organlarini xabardor qilish
Soliq Kalkulyatori
Taxminiy raqamlarni ko'rish uchun ma'lumotlarni kiriting
Natija
Hisob taxminiy bo'lib, faqat yo'naltiruvchi ma'lumot sifatida xizmat qiladi. Aniq soliq hisobi uchun malakali maslahatchi bilan maslahatlashing.
? Tez-tez beriladigan savollar
Eng ko'p uchraydigan savollarga qisqa va aniq javoblar.
Kamida ikki nafar ishtirokchi bo'lishi shart. Jami xodimlar soni (ishtirokchilar + yollanma) kichik tadbirkorlik subyektlari uchun belgilangan o'rtacha yillik sondan oshmasligi kerak.
Ha. Mulk huquqi asosida tegishli turar joyni yashash uchun mo'ljallanmagan joyga aylantirish talab qilinmaydi (ayrim faoliyat turlaridan tashqari). Kommunal xizmatlar aholi tarifi bo'yicha to'lanadi.
Yo'q. Yagona uy (kvartira) ustav fondiga kiritilishi mumkin emas. Boshqa mol-mulk, pul, qimmatli qog'ozlar va mulkiy huquqlar kiritilishi mumkin.
Sudga shikoyat qilish mumkin. Sud organining qarori qonunga xilof deb topilsa, yetkazilgan zarar va ma'naviy zarar kompensatsiyasi to'lanadi.
Aksiz solig'i to'lanadigan mahsulot, foydali qazilmalar qazib olish, zaharli va radioaktiv moddalar bilan ishlash, ko'p qavatli uyda sanoat faoliyati taqiqlangan. To'liq ro'yxatni Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.
Ha. Ta'sis shartnomasida boshqacha qoida yo'q bo'lsa, ishtirokchiga ustav fondiga kiritgan ulushiga mutanosib ravishda mol-mulk qiymati qaytarib beriladi yoki natural holda ajratiladi.
O'zR Qonuni · 2001 · Mas'uliyati Cheklangan Jamiyatlar
Mas'uliyati Cheklangan Jamiyat
O'zbekistondagi eng keng tarqalgan biznes shakli — cheklangan javobgarlik, kuchli boshqaruv, erkin rivojlanish.
50 ishtirokchigacha
MChJ abbreviatura
Yuridik shaxs
Cheklangan javobgarlik
3 Qonunda qanday yozilgan (3-modda)
Mas'uliyati cheklangan jamiyat (MChJ) — bir yoki bir necha shaxs tomonidan tashkil etiladigan, ustav fondi ulushlarga bo'lingan xo'jalik jamiyatidir. Ishtirokchilar jamiyat majburiyatlari uchun faqat o'z ulushi miqdorida javob beradi — shaxsiy mol-mulk xavf ostida qolmaydi.
Asosiy farq: MChJ da ishtirokchi o'zi kiritgan hissadan ortiq zarar ko'rmaydi. Bu tadbirkor uchun eng asosiy himoya.
I Ishtirokchilar (7-modda)
MChJ da jismoniy va yuridik shaxslar ishtirok etishi mumkin. Ishtirokchilar soni 1 dan 50 gacha bo'lishi mumkin. Agar soni 50 tadan oshsa, jamiyat bir yil ichida aksiyadorlik jamiyatiga qayta tuzilishi shart.
Eslatma: Davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, qonunda belgilangan hollar bundan mustasno, MChJ ishtirokchisi bo'lishga haqli emas.
H Ishtirokchi huquqlari (8-modda)
Boshqaruv
Jamiyat ishlarida ishtirok
Ta'sis hujjatlarida belgilangan tartibda qaror qabul qilishda ovoz berish.
Axborot
Hujjatlar bilan tanishish
Jamiyat faoliyati, buxgalteriya va boshqa hujjatlar bilan tanishish huquqi.
Daromad
Foydani taqsimlashda ishtirok
Ulushga mutanosib ravishda dividend olish.
Chiqish
Istalgan vaqtda chiqish
Boshqa ishtirokchilarning roziligisiz jamiyatdan chiqib ketish.
Tugatish
Tugatilganda mol-mulk
Kreditorlar bilan hisob-kitobdan so'ng qolgan mol-mulkka haq.
Korporativ
Korporativ shartnoma
Ishtirokchilar o'rtasida huquqlarni tartibga soluvchi shartnoma tuzish.
M Ishtirokchi majburiyatlari (9-modda)
— Ustav fondiga hissani ta'sis hujjatida ko'rsatilgan miqdor, usul va muddatda to'lash
— Jamiyat faoliyati to'g'risidagi maxfiy ma'lumotlarni oshkor qilmaslik
— Ta'sis hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa majburiyatlarni bajarish
6 Tashkil etish — 6 qadam
MChJ tashkil etish uchun ta'sis hujjatlarini tayyorlab, davlat ro'yxatidan o'tkazishingiz kerak. Jarayon my.gov.uz orqali onlayn amalga oshiriladi.
01
Ta'sis shartnomasini tuzish (12-modda)
Ishtirokchilar tarkibi, ustav fondi miqdori, har bir ishtirokchi ulushi, foyda va zarar taqsimlash tartibi belgilanadi. Yagona ishtirokchi bo'lsa, faqat ustav tasdiqlanadi.
02
Ustav tayyorlash va tasdiqlash (13-modda)
Ustav firma nomi, faoliyat predmeti, pochta manzili, boshqaruv organlari vakolatlari, ustav fondi miqdorini o'z ichiga olishi shart.
03
Ustav fondiga hissa kiritish (14–15-moddalar)
Pul, qimmatli qog'ozlar, mulk yoki mulkiy huquqlar kiritilishi mumkin. Ro'yxatdan o'tkazish oldidan har bir ishtirokchi kamida 30% ni to'lashi shart. Qolgan qismi 1 yil ichida.
04
Davlat ro'yxatidan o'tkazish
Yagona portal orqali arizani topshiring. Ro'yxatdan o'tkazilgan sanadan e'tiboran yuridik shaxs maqomiga ega bo'lasiz.
Asosiy qarorlar: ustav fondi o'zgartirish, direktor saylash, foydani taqsimlash, yillik hisobot tasdiqlash. Yiliga kamida 1 marta o'tkaziladi.
Ijroiya
Direktor (yakkaboshchilik)
Ishonchnomasiz jamiyat nomidan ish yuritadi, shartnomalar tuzadi, xodimlarni ishga oladi va bo'shatadi.
Ixtiyoriy
Kuzatuv kengashi
Ustav fondida davlat ulushi 50%+ bo'lsa, kamida bir nafar mustaqil a'zo kiritilishi shart.
Nazorat
Taftish komissiyasi
Jamiyatning moliyaviy-xo'jalik faoliyatini tekshiradi. Ustav bilan nazarda tutilishi mumkin.
S Soliq majburiyatlari — qisqacha
MChJ uchun ikkita asosiy soliq rejimi mavjud. Tanlangan rejim barcha soliq va hisobot majburiyatlarini belgilaydi. Soliq organida ro'yxatdan o'tishda rejimni tanlaysiz.
R Soliq rejimlari
Kichik biznes
Aylanmadan soliq — 4%
Yillik daromad 3 mlrd so'mgacha bo'lsa qo'llaniladi. Yagona to'lov — QQS, foyda solig'i va boshqalar alohida to'lanmaydi. Buxgalteriya sodda.
Umumiy tartib
Foyda solig'i + QQS
Daromad 3 mlrd so'mdan oshsa yoki QQS to'lovchisi bo'lishni xohlasangiz. Foyda solig'i 15%, QQS 12%. To'liq buxgalteriya yuritiladi.
H Hisobot jadvali
Hisobot turi
Muddati
Qayerga
Aylanma solig'i deklaratsiyasi
Har chorak — keyingi oy 20-gacha
my.soliq.uz
JSHSHS (daromad solig'i) hisoboti
Har oy — keyingi oy 15-gacha
my.soliq.uz
Ijtimoiy sug'urta badali
Har oy — keyingi oy 15-gacha
my.soliq.uz
QQS deklaratsiyasi (agar to'lovchi bo'lsa)
Har oy — keyingi oy 20-gacha
my.soliq.uz
Foyda solig'i deklaratsiyasi
Yillik — mart 1-gacha
my.soliq.uz
Moliyaviy hisobot (balans)
Yillik — mart 1-gacha
my.soliq.uz / Soliq organi
Statistik hisobot
Har chorak / yillik
stat.uz
Barcha hisobotlar my.soliq.uz portali orqali elektron tarzda topshiriladi. Elektron imzo (ERI) bo'lishi shart.
I Ijtimoiy to'lovlar
Xodimlar ish haqidan majburiy ushlab qolinadigan va ish beruvchi tomonidan to'lanadigan to'lovlar:
Xodimdan
JSHSHS — 12%
Jismoniy shaxslardan soliq — ish haqidan ushlab qolinadi va soliq organiga o'tkaziladi.
Korxonadan
Ijtimoiy sug'urta — 12%
Korxona tomonidan to'lanadigan pensiya va sug'urta badali — xodim ish haqiga qo'shimcha.
F Foydani taqsimlash (25–26-moddalar)
Jamiyat yiliga 1 marta, yarim yilda 1 marta yoki har chorakda dividend to'lash to'g'risida qaror qabul qila oladi. Dividendlar ishtirokchilar ulushiga mutanosib taqsimlanadi. To'lash muddati qaror qabul qilingan kundan boshlab 60 kundan oshmasligi kerak.
Cheklov: Ustav fondi to'liq to'lanmagan, jamiyat to'lovga qobiliyatsizlik belgilariga javob bersa yoki sof aktivlar ustav fondidan kam bo'lsa — dividend to'lash taqiqlanadi.
Soliq Kalkulyatori
MChJ uchun taxminiy soliq yukini hisoblang
Natija
Hisob taxminiy bo'lib, faqat yo'naltiruvchi ma'lumot sifatida xizmat qiladi. Aniq soliq hisobi uchun taxes.uz yoki malakali maslahatchi bilan maslahatlashing.
? Tez-tez beriladigan savollar
MChJ tashkil etish va boshqarish bo'yicha eng ko'p beriladigan savollarga javoblar.
Umumiy holda qonunda minimal miqdor belgilanmagan. Ammo kredit tashkilotlari va ba'zi litsenziyalanadigan faoliyat turlari uchun minimal ustav fondi talabi maxsus qonunlarda ko'rsatilishi mumkin. Ro'yxatdan o'tishdan oldin kamida 30% kiritilishi shart.
Ha. Ishtirokchi o'z ulushini boshqa ishtirokchilarga yoki uchinchi shaxslarga sotishi mumkin. Uchinchi shaxslarga sotishda boshqa ishtirokchilar ustunlik (imtiyozli) huquqga ega — ular 30 kun ichida olmasalar, ulush uchinchi shaxsga o'tkazilishi mumkin (20-modda).
Ishtirokchi boshqa ishtirokchilarning roziligisiz istalgan vaqtda jamiyatdan chiqib ketishga haqli. Bunda unga oxirgi hisobot davri uchun aniqlangan ulushning haqiqiy qiymati to'lanadi (8-modda).
Ha. Agar bitim qiymati jamiyat mol-mulkining 25% dan ortiq bo'lsa, bu yirik bitim hisoblanadi va umumiy yig'ilishning qarori talab qilinadi (44-modda). Kuzatuv kengashi mavjud bo'lsa, 25–50% oralig'idagi bitimlar uning vakolatiga kiritilishi mumkin.
Ixtiyoriy ravishda — ishtirokchilarning umumiy yig'ilishi qaroriga binoan. Majburiy ravishda — sudning qarori bilan (to'lovga qobiliyatsizlik, qonun buzilishi kabi asoslar bo'yicha). Shuningdek, moliyaviy faoliyat to'xtatilgan paytdan 3 yil ichida faoliyat tiklanmasa, ro'yxatchi organning qarori bilan ham tugatilishi mumkin (55-modda).
Ha. my.gov.uz yoki birdarcha.uz portallari orqali hujjatlarni elektron tarzda topshirish mumkin. Elektron imzo (ERI) talab qilinadi. Ro'yxatga olish jarayoni odatda 1 ish kuni ichida yakunlanadi.
Yo'q. MChJ direktori (yakkaboshchilik asosidagi ijro etuvchi organ) ishtirokchilar orasidan ham, tashqaridan ham saylanishi mumkin. Uning vakolati umumiy yig'ilish tomonidan belgilanadi (39-modda).
Soliq kodeksi, 31-modda · VMQ 6-son
Yakka tartibdagi tadbirkor
Kompaniya ochmasdan, eng tez va arzon yo'l bilan o'z biznesingizni boshlang. Kerak bo'lgani — pasport, ariza va kichik soliq.
1 kun ro'yxat
Oddiy fuqaro sifatida
93+ faoliyat turi
5 ta xodim (max)
31 YaTT nima? (Soliq kodeksi 31-modda)
Tadbirkorlik faoliyatini yuridik shaxs tashkil etmagan holda, belgilangan tartibda ro'yxatdan o'tib amalga oshiradigan jismoniy shaxs yakka tartibdagi tadbirkor (YTT) hisoblanadi.
Asosiy farq: YTT yuridik shaxs emas — alohida kompaniya, ustav yoki ta'sis hujjati kerak emas. Siz jismoniy shaxs sifatida tadbirkorlik qilasiz. Bu eng oddiy va eng arzon shakl.
F Faoliyat turlari (VMQ 6-son, 07.01.2011)
YTT shug'ullanishi mumkin bo'lgan faoliyat turlari O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 07.01.2011 yildagi 6-sonli qarorida aniq va batafsil berib o'tilgan. Asosiy guruhlar:
I bo'lim
Chakana savdo
Oziq-ovqat, nooziq-ovqat tovarlar. Qimmatbaho metallar, alkogol, yangi import avto, farmatsevtika bundan mustasno.
II bo'lim
Hunarmandchilik
Qonun hujjatlarida belgilangan ro'yxat bo'yicha hunarmandchilik faoliyati.
III bo'lim
Maishiy xizmatlar
Sartaroshlik, tikuv, ta'mirlash, foto, hammom, turar joy tozalash va boshqa 30+ xizmat turi.
IV bo'lim
Boshqa faoliyatlar
Ovqat tayyorlash, ta'lim, IT, dizayn, turizm, transport, veterinariya va boshqa 50+ tur.
X Xodim yollash huquqi
VMQ 6-son 1-bandiga ko'ra, faoliyat turlarini amalga oshiruvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda xodimlarni yollash huquqiga ega. Bir vaqtning o'zida 5 nafargacha xodim yollash mumkin.
Muhim: 5 ta xodimdan ortiq yollashga to'g'ri kelsa — XK yoki MChJ shakliga o'tishni ko'rib chiqing.
T Tashqi iqtisodiy faoliyat
VMQ 6-son roʻyxati doirasida oʻz faoliyatini amalga oshiradigan yakka tartibdagi tadbirkorlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tashqi iqtisodiy faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin.
2 Ro'yxatdan o'tish — 2 usul
YTT bo'lib ro'yxatdan o'tish O'zbekistondagi eng tez jarayon — hujjatlar to'liq bo'lsa, 1 ish kunida tugatiladi.
01
Shaxsan murojaat — davlat xizmatlari markazi
Pasportingiz bilan yaqin Davlat xizmatlari markaziga (DXM) boring. Ariza to'ldiring, davlat boji to'lang va ro'yxatdan o'ting. Faoliyat turini VMQ 6-sonli ro'yxatdan tanlang.
📍 Davlat xizmatlari markazi — yashash joyingizga eng yaqin filial
02
Onlayn ariza — new.birdarcha.uz
new.birdarcha.uz sayti orqali masofadan turib ariza berish orqali ro'yxatdan o'tish mumkin. ERI (elektron raqamli imzo) talab qilinadi. Internet orqali arizada 10% chegirma amal qiladi.
Davlat xizmatlari markaziga shaxsan kelib ariza berganда — 375 000 so'm (1 BHM).
Internet
10% chegirma — 337 500 so'm
new.birdarcha.uz orqali onlayn ariza berganда — BHMning 0.9 baravari, ya'ni chegirma bilan.
M Muhim muddatlar
Hisobot
Har yil 15-yanvargacha
Oldingi yil uchun soliq deklaratsiyasi topshirilishi shart. Kechiktirmaslik tavsiya etiladi.
Guvohnoma
Har yil 31 dekabrgacha
Faoliyatni davom ettirishda guvohnomani yillik yangilash (keyingi yilning 31 dekabrga qadar).
Eslatma: Ro'yxatdan o'tgandan so'ng avtomatik ravishda STIR (Soliq to'lovchi identifikatsiya raqami) beriladi. Bank hisob raqami ochish ixtiyoriy — naqd pulda ham ishlash mumkin.
93 Faoliyat turlari ro'yxati (VMQ 6-son)
Quyida O'zR Vazirlar Mahkamasining 07.01.2011 yildagi 6-sonli qaroriga asosan tasdiqlangan YTT shug'ullanishi mumkin bo'lgan barcha faoliyat turlari keltirilgan.
S Soliq turlari
Asosiy
Qat'iy belgilangan soliq
Ko'pgina YTT lar uchun asosiy soliq turi. Hududga qarab belgilangan miqdorda to'lanadi.
Daromad
Jismoniy shaxs daromad solig'i
Umumiy tartibda — daromaddan 12% (yillik umumiy daromad hisobida).
Ijtimoiy
Ijtimoiy sug'urta badali
Pensiya jamg'armasi uchun ajratiladigan majburiy to'lov — 12%.
A Aylanma bo'yicha chegara
100 mln so'mgacha
Soddalashtirilgan tizim
Yillik tovar (xizmat) realizatsiyasidan olingan daromad 100 mln so'mdan oshmasa — qat'iy belgilangan soliq.
1 mlrd so'mdan oshsa
QQS to'lash majburiy
Yillik aylanma 1 mlrd so'mdan oshsa — QQS to'lovchisi sifatida ro'yxatdan o'tish shart.
H Hududiy soliq stavkalari
Qat'iy belgilangan soliq stavkalari Qoraqalpog'iston Respublikasi Jo'qorg'i Kengesi, viloyatlar va Toshkent shahri xalq deputatlari kengashlari tomonidan YTTlar uchun iqtisodiy rivojlanishni hisobga chiqqan holda belgilanadi. Eng kam va yuqori chegaralar qonunchilikda belgilanadi.
383-modda: Soliq stavkasi miqdori faoliyat turi, hudud va boshqa omillarga qarab farq qiladi. Aniq stavka uchun mahalliy soliq organiga murojaat qiling.
X Xodimlar uchun to'lovlar
Xodimdan
JSHSHS — 12%
Xodim ish haqidan ushlab qolinadigan jismoniy shaxs soliq to'lovi (12%).
YTTdan
Ijtimoiy sug'urta — 12%
YTT tomonidan xodim ish haqiga qo'shimcha to'lanadigan ijtimoiy sug'urta badali.
R Hisobot va muddatlar
Hisobot turi
Muddat
Qaerga
Yillik daromad deklaratsiyasi
Har yil 15-yanvargacha
Soliq organi / soliq.uz
Guvohnoma yangilash
Har yil 31 dekabrgacha
DXM / birdarcha.uz
Qat'iy belgilangan soliq
Belgilangan muddatlarda
Soliq qo'mitasi
Xodim bo'lsa — ish haqi hisoboti
Har oy
my.soliq.uz
Soliq Kalkulyatori
YaTT uchun taxminiy soliq raqamlarini ko'ring
Natija
Bu hisob taxminiy. Haqiqiy soliq miqdori hududingiz va faoliyat turiga qarab farq qilishi mumkin. Aniq ma'lumot uchun taxes.uz ga murojaat qiling.
? Tez-tez beriladigan savollar
YTT bo'lib ro'yxatdan o'tish va faoliyat yuritish bo'yicha eng ko'p beriladigan savollarga javoblar.
▶ Video qo'llanma
Quyida YaTT bo'yicha to'liq video qo'llanma. Ro'yxatdan o'tish, soliq to'lash va amaliy foydali maslahatlar bir joyda.
O'zbekistondagi eng sodda yuridik shakl. Bir kishi, bitta hujjat, 1–3 kun — va korxonangiz ochildi.
1 kishi ta'sischi
1–3 ish kuni
Yuridik shaxs
Onlayn ro'yxat
3 Qonunda qanday yozilgan (3-modda)
Xususiy korxona (XK) — mulkdor yagona jismoniy shaxs tomonidan tuzilgan va boshqariladigan tijoratchi tashkilotdir. Bu O'zbekistondagi eng sodda va eng tez ochiladigan yuridik shakl — faqat bitta kishi, faqat bitta ta'sis hujjati (ustav), va qonunda minimal miqdor belgilanmagan ustav fondi.
Asosiy xususiyat: XK faqat bitta jismoniy shaxs tomonidan tuziladi va boshqariladi. Sherik yoki hamkor bo'lishi mumkin emas. Agar ikkita kishi birgalikda biznes qurmoqchi bo'lsa — MChJ tanlash kerak.
J Javobgarlik (3-modda)
Xususiy korxona o'z majburiyatlari bo'yicha o'ziga qarashli butun mol-mulk bilan javob beradi. Agar korxona mol-mulki yetarli bo'lmagan taqdirda, mulkdor xususiy korxonaning majburiyatlari bo'yicha o'ziga qarashli shaxsiy mol-mulk bilan ham subsidiar (qo'shimcha) javobgar bo'ladi.
Muhim farq: MChJ da a'zolar faqat ulushi miqdorida javobgar — XK da esa mulkdor shaxsiy mol-mulk bilan ham javob berishi mumkin. Bu asosiy xavf.
F Firma nomi (4-modda)
Xususiy korxonaning firma nomiga quyidagi talablar qo'yiladi:
To'liq nom
"xususiy korxona" so'zi majburiy
To'liq firma nomida albatta "xususiy korxona" so'zi bo'lishi shart.
Qisqartma
"XK" abbreviaturasi
Qisqartirma nomda "XK" yoki "xususiy korxona" so'zi ko'rsatiladi.
Til
Davlat tilida majburiy
Nom o'zbek tilida bo'lishi shart. Boshqa tilda qo'shimcha aks ettirish mumkin.
Himoya
Eksklyuziv huquq
Ro'yxatdan o'tgan firma nomi himoyalanadi — boshqasi xuddi shunday nom tanlolmaydi.
H Mulkdor huquqlari (14-modda)
Boshqaruv
Yakka boshqarish
Korxonani to'liq mustaqil boshqarish va barcha qarorlarni yakkama-yakka qabul qilish huquqi.
Mol-mulk
Mol-mulkni tasarruf etish
Korxona mulkini sotish, ijaraga berish, garovga qo'yish va boshqa tartibda tasarruf etish.
Foyda
Foyda olish
Korxona faoliyatidan olingan sof foydani to'liq o'z xohishicha tasarruf etish.
Ustav
Ustav o'zgartirish
Xohlagan vaqtda ustavga o'zgartirish va qo'shimchalar kiritish huquqi.
Xodim
Xodim yollash
Mehnat qonunchiligi asosida xodimlar yollash, ish haqini belgilash va vazifalarni taqsimlash.
Bitimlar
Shartnomalar tuzish
Har qanday qonuniy faoliyat bo'yicha shaxsan yoki vakillar orqali bitimlar tuzish.
21 Mol-mulk himoyasi (21-modda)
Xususiy korxonaning mol-mulki natsionalizatsiya qilinmaydi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Mol-mulki rekvizitsiya qilinmaydi — faqat tabiiy ofatlar, epidemiyalar va favqulodda holatlarda, lekin bunda mulkdorga bozor qiymatida kompensatsiya to'lanadi.
Kafolat: Davlat XK mulkini asossiz tortib ololmaydi — bu mulkdorning asosiy huquqiy himoyasidir.
5 Tashkil etish — 5 qadam
XK tashkil etish O'zbekistondagi eng sodda jarayon. Barcha hujjatlarni my.gov.uz orqali onlayn topshirish mumkin — shaxsan bormasdan ham!
01
Ustav tayyorlash (8-modda, 10-modda)
Ustav XK ning yagona ta'sis hujjatidir. 10-modda talabiga ko'ra ustavda majburiy ravishda: firma nomi, joylashgan yeri va pochta manzili, asosiy faoliyat turlari, mulkdorning to'liq ismi va yashash joyi, ustav fondi miqdori ko'rsatilishi shart. Ustav fondiga pul, ko'chmas mulk, qimmatli qog'ozlar kiritilishi mumkin — mulkdor o'zi baholaydi.
Kerakli hujjatlar: mulkdor pasporti, imzolangan ustav (2 nusxa), yuridik manzil hujjati (ijara shartnomasi yoki mulk guvohnomasi), davlat boji kvitansiyasi. Oila mulki kiritilayotgan bo'lsa — barcha mulkdorlardan notarial rozilik oling.
03
Davlat ro'yxatidan o'tish (11-modda)
Hujjatlarni Adliya vazirligi huzuridagi Yagona davlat ro'yxati bo'limiga yoki my.gov.uz orqali topshiring. Ro'yxatdan o'tkazilgan paytdan boshlab XK yuridik shaxs maqomiga ega bo'ladi. STIR va OKPO kodlari avtomatik beriladi. Muddati: 1–3 ish kuni.
Guvohnoma, ustav va pasport bilan istalgan tijorat bankiga boring. Yuridik shaxs joriy hisob raqami oching. Muhr (6-modda) ixtiyoriy, lekin amalda ko'plab tashkilotlar talab qiladi — muhrda to'liq firma nomi davlat tilida bo'lishi shart.
05
Soliq va mehnat majburiyatlari (19-modda, 22-modda)
Soliq turini tanlang (soddalashtirilgan yoki umumiy tizim). Xodim yollasangiz — mehnat shartnomasi tuzing (18-modda), minimal ish haqidan past to'lamaslik majburiy. Har chorakda soliq hisobotini topshiring. Xavfsiz mehnat sharoiti ta'minlash shart (20-modda).
XK ni faqat mulkdor o'zi boshqaradi. Kuzatuv kengashi yoki umumiy yig'ilish yo'q. Barcha qarorlar bitta shaxs tomonidan qabul qilinadi.
Vakil
Ishonchli vakil tayinlash
Mulkdor vaqtincha bo'lmagan paytda (16-modda) yozma qaror bilan boshqa shaxsga rahbarlik vazifasini yuklashi mumkin.
Xodimlar
Mehnat shartnomasi (18-modda)
XK va xodim o'rtasidagi munosabatlar mehnat qonunchiligi asosida tartibga solinadi.
Meros
Vafot etsa (17-modda)
Mulkdor vafot etganda yoki muomalaga layoqatsiz deb topilganda — XK boshqaruvi fuqarolik qonunchiligi va ustav asosida, meros orqali amalga oshiriladi.
O O'tkazish va tugatish
27-modda: XK mulkdori xususiy korxonani mol-mulk majmuasi sifatida sotishga, hadya qilishga, vasiyat qilib qoldirishga yoki boshqacha usulda boshqa shaxsga o'tkazishga haqli. Yangi mulkdorga firma nomi va tovar belgilari ham o'tadi (shartnomada boshqacha ko'rsatilmasa).
28-modda: XK mulkdor yoki sudning qaroriga ko'ra qayta tashkil etilishi mumkin. Tugatish esa mulkdor, sud yoki ro'yxatdan o'tkazuvchi organining qaroriga ko'ra amalga oshiriladi.
H Kerakli hujjatlar
Davlat ro'yxatidan o'tish va XK faoliyatini boshlash uchun zarur bo'lgan barcha hujjatlar — qonun moddalari bilan.
📄
Ariza (belgilangan shakl)
Davlat ro'yxatidan o'tkazish uchun belgilangan shakl bo'yicha ariza.
11-modda
Qayerdan: my.gov.uz yoki Adliya vazirligi bo'limidan. Bepul.
📋
Ustav
XK ning yagona ta'sis hujjati. 10-moddadagi barcha ma'lumotlar bo'lishi majburiy (nom, manzil, faoliyat, ustav fondi).
10-modda
Qayerdan: O'zingiz yozasiz yoki yurist yordamida. Adliya namunasidan foydalanish mumkin. 2 nusxa talab qilinadi.
🪪
Pasport (shaxsiy)
Mulkdorning O'zbekiston Respublikasi fuqarolik pasporti yoki ID karta.
10-modda
Qayerdan: O'zingizda bor. Nusxasini tasdiqlash ixtiyoriy.
🏢
Yuridik manzil hujjati
Korxona joylashadigan joy hujjati. Ustavda ko'rsatilishi majburiy.
10-modda
Qayerdan: Ijara shartnomasi (ijaraga olgan bo'lsangiz) yoki binoga mulk guvohnomasi nusxasi.
💰
Davlat boji kvitansiyasi
Ro'yxatdan o'tish uchun davlat boji to'lovi tasdiqlovchi hujjat.
11-modda
Qayerdan: Istalgan bank yoki my.gov.uz orqali to'lanadi.
✍️
Notarial rozilik (zarur bo'lsa)
Faqat oila a'zolarining umumiy mulki ustav fondiga kiritiladigan bo'lsa kerak.
12-modda
Qayerdan: Istalgan davlat yoki xususiy notarius idorasida.
📑
Mehnat shartnomasi (xodim uchun)
Xodim yollanganda mehnat qonunchiligi asosida tuziladi. Ro'yxat uchun emas, faoliyatda kerak.
18-modda
Qayerdan: O'zingiz tuzasiz. Namunalar mehnat.uz yoki soliq.uz da mavjud.
≠ XK va boshqa shakllar
Qaysi tashkiliy-huquqiy shakl siz uchun mos? Asosiy farqlarni bilib oling.
Ko'rsatkich
XK
MChJ
AJ
Ta'sischilar
Faqat 1 jismoniy shaxs (3-modda)
1–50 kishi
Cheklanmagan
Ustav fondi
Mulkdor o'zi belgilaydi (12-modda)
Minimal belgilangan
400 000 USD ekvivalenti
Boshqaruv
Mulkdor yakka (14-modda)
Direktorlar kengashi
Kuzatuv kengashi + ijroiya
Javobgarlik
Shaxsiy mol-mulk bilan ham (3-modda)
Ulushi miqdorida
Aksiyalar qiymati
Murakkablik
Eng oddiy — 1 kishi, 1 hujjat
O'rta
Murakkab
Faoliyat
Har qanday qonuniy (22-modda)
Har qanday
Har qanday
Mol-mulk himoyasi
Natsionalizatsiya man etiladi (21-modda)
Man etiladi
Man etiladi
Kim uchun mos
Yagona tadbirkor, kichik biznes
Sheriklik biznes
Yirik investitsiya
O'tkazish
Mol-mulk majmuasi sifatida (27-modda)
Ulush sotiladi
Aksiyalar sotiladi
Qachon XK tanlang: Yolg'iz tadbirkor bo'lsangiz, tezda ro'yxatdan o'tmoqchi bo'lsangiz, murakkab boshqaruv tuzilmasiga ehtiyoj bo'lmasa va kichik yoki o'rta hajmli biznes qursangiz — XK eng qulay tanlov.
Diqqat: XK da mulkdor shaxsiy mol-mulki bilan ham javob berishi mumkin. Katta moliyaviy xavf bo'lgan sohalarda MChJ ko'proq himoya beradi.
✓ Ochish jarayonini nazorat qiling
Har bir qadamni bajarib bo'lgach belgilang — hammasini qancha bajarganingizni ko'rasiz.
0 / 13 ta bajarildi0%
Soliq Kalkulyatori
XK uchun taxminiy soliq yukini hisoblang
Natija
Hisob taxminiy bo'lib, faqat yo'naltiruvchi ma'lumot sifatida xizmat qiladi. Aniq soliq hisobi uchun taxes.uz yoki malakali maslahatchi bilan maslahatlashing.
? Tez-tez beriladigan savollar
XK tashkil etish va boshqarish bo'yicha eng ko'p beriladigan savollarga qonun asosida javoblar.
O'zR Qonuni · 2004 · 662-II-son · Fermer Xo'jaligi
Fermer Xo'jaligi
O'zbekiston qishloq xo'jaligining asosiy subyekti — ijaraga olingan yer, davlat kafolatlari va maxsus soliq imtiyozlari bilan mustahkamlangan.
30 yil ijara muddati
Yuridik shaxs
Yer garov sifatida
Onlayn auksion
3 Fermer xo'jaligi ta'rifi (3-modda)
Fermer xo'jaligi — ijaraga berilgan yer uchastkalaridan foydalangan holda qishloq xo'jaligi mahsulotini yetishtiruvchi, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa faoliyat turlarini ham amalga oshira oladigan tadbirkorlik subyektidir.
Fermer xo'jaligi O'zbekiston Respublikasida qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishining asosiy subyekti hisoblanadi va yuridik shaxs maqomiga ega.
Ko'p tarmoqli fermer: Mahsulot yetishtirish bilan birga qayta ishlash, saqlash, realizatsiya qilish, sanoat ishlab chiqarishi va boshqa faoliyat turlarini ham olib borishi mumkin. Bunday xo'jaliklar alohida reyestrda qayd etiladi.
4 Fermer — kimdir? (4-modda)
Fermer xo'jaligining boshlig'i shu xo'jalikning yagona muassisi. Fermer bo'lish uchun:
Yosh
18 yoshdan katta
O'zbekiston Respublikasining fuqarosi bo'lishi shart.
Malaka
Qishloq xo'jaligi tajribasi
Tegishli malaka yoki ish tajribasiga ega bo'lish talab etiladi.
Muhim: Fermer — yuridik shaxs sifatida MChJ yoki OK dan farqli ravishda yakka muassislik asosida ishlaydi. Barcha tashqi munosabatlarda fermer xo'jaligi boshlig'i vakil bo'ladi.
F Boshqa biznes shakllaridan farqi
Fermer
Yer — asosiy resurs
30 yillik ijara. Yer garovga qo'yilishi mumkin.
MChJ
Kapital — asosiy resurs
Ustav fondi, cheklangan javobgarlik, ishtirokchilar.
OK
Oila — asosiy resurs
Oila a'zolari birgalikda, kommunal imtiyoz.
6 Tashkil etish — 6 asosiy qadam
Fermer xo'jaligi tashkil etish jarayoni yer uchastkasi ijarasi bilan chambarchas bog'liq. Jarayon e-auksion.uz platformasi orqali boshlanadi.
01
Onlayn auksion (11-modda)
Yer uchastkalari ochiq elektron onlayn-auksion asosida 30 yil muddatga ijaraga beriladi. Auksion g'olibi va tuman hokimi o'rtasida 1 ish kuni ichida shartnoma imzolanadi.
Fermer xo'jaligi ustav asosida faoliyat ko'rsatadi. Ustavda: xo'jalik nomi, boshlig'i ma'lumotlari, joylashgan yeri, ixtisoslashuv va ustav fondi miqdori ko'rsatiladi.
Namunaviy ustav — Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
03
Davlat ro'yxatidan o'tkazish (7-modda)
Ro'yxatdan o'tkazilgandan keyin tashkil etilgan deb hisoblanadi. Muhr, bank hisob raqami ochish huquqi yuzaga keladi.
Yer tuzish xizmati organlari tomonidan Davlat budjeti hisobidan amalga oshiriladi. Fermer tomonidan qo'shimcha to'lov talab etilmaydi.
05
Bank hisob raqami ochish (20-modda)
Bank muassasasida hisob-kitob varag'i va boshqa hisobvaraqlar ochiladi. Hisob raqamdan pul faqat fermer boshlig'i roziligi yoki sud qarori asosida chiqarilishi mumkin.
Ishlab chiqarish yo'nalishi, tuzilmasi va hajmini mustaqil belgilash. Mahsulotga narx qo'yish erkinligi.
Savdo
Kontragentni tanlash
Mahsulot qayta ishlovchi korxona va iste'molchilarni mustaqil tanlash. Eksport qilish huquqi.
Moliya
Kredit va garov
Kredit olish uchun mol-mulk va yer uchastkasi ijaraga olish huquqini garovga qo'yish.
Ikkilamchi ijara
Erni ijaraga berish
Qishloq xo'jalik ekinlarini oraliq ekish uchun yer uchastkasini 1 yilga ikkilamchi ijaraga berish.
Meros
Ijaraga olish meros bo'lib o'tadi
Fermer vafot etsa, yer uchastkasini ijaraga olish huquqi shartnoma muddatigacha merosxo'rlarga o'tadi.
Davlat
Imtiyozlardan foydalanish
Kichik va xususiy korxonalar uchun belgilangan barcha imtiyoz va preferensiyalar fermerga ham tatbiq etiladi.
M Asosiy majburiyatlar (17-modda)
Fermer xo'jaligi quyidagi majburiyatlarni o'z zimmasiga oladi:
Yer
Samarali foydalanish
Hosildorlik normativ ko'rsatkichdan past bo'lmasligi shart. Bu ijara shartnomasida mustahkamlanadi.
Ekologiya
Atrof muhit muhofazasi
Ekologik talablarga va sanitariya qoidalariga rioya etish. Meliorativ holatni yaxshilash.
Suv
Suv resurslaridan tejab foydalanish
Suv yetkazib berish shartnomasi asosida foydalanish. Irrigatsiya tarmog'ini saqlashda ishtirok.
Mehnat
Xodimlar uchun xavfsiz sharoit
Mehnat to'g'risidagi qonunchilik. Minimal ish haqi tarif sеtkasining 1-razryadidan kam bo'lmasligi.
Muhim cheklov: Yer uchastkasini xususiylashtirib, oldi-sotdi, garov, hadya yoki ayirboshlash ob'ektiga aylantirish qat'iyan taqiqlangan (13-modda).
35 Javobgarlik (35-modda)
Fermer xo'jaligi o'z majburiyatlari bo'yicha o'z mol-mulki bilan javob beradi.
Subsidiar javobgarlik: Fermer xo'jaligining mol-mulki yetarli bo'lmasa, boshlig'i shaxsiy mol-mulki bilan qo'shimcha javobgar bo'ladi. Bu MChJdan muhim farq.
Q Fermer xo'jaligini tartibga soluvchi qonuniy hujjatlar
Fermer xo'jaligi faoliyati faqat bitta qonun bilan emas, bir nechta bog'liq qonun va qonun osti hujjatlar tizimi bilan tartibga solinadi.
Asosiy qonunlar
662-II-son · 2004-yil 26-avgust
Fermer xo'jaligi to'g'risida (yangi tahrir)
Asosiy qonun: tashkil etish, huquqlar, majburiyatlar, yer, qayta tashkil etish va tugatish.
Soliq kodeksi · 2019-yil
Qishloq xo'jaligi yerlaridan foydalanuvchi soliq to'lovchilari (360–366-moddalar)
Fermerlar uchun yagona yer solig'i va qishloq xo'jaligi solig'ining alohida tartibi.
Yer kodeksi · 1998-yil
O'zbekiston Respublikasi Yer kodeksi
Yer uchastkalarining minimal o'lchamlari, kategoriyalar, foydalanish tartibi.
Qonun · 2020-yil
Qishloq xo'jaligini davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash to'g'risida
Subsidiyalar, imtiyozli kreditlar, agrotexnik yordam va sug'urtalash mexanizmlari.
Qo'shimcha normativ hujjatlar
Vazirlar Mahkamasi · 2004-yil
Fermer xo'jaligi namunaviy ustavi
Ustav mazmuni, majburiy bandlar va tasdiqlash tartibi.
Suv kodeksi · O'zR
Suv resurslari va sug'orish tartibi
Suv limitlari, sug'orish shartnomasi, suv tejash majburiyatlari.
Prezident Farmoni · PF-5680 · 2019
Dehqonchilikni rivojlantirish konsepsiyasi
Fermer klasterlari, agrologistika, eksport yo'nalishi bo'yicha davlat siyosati.
Qonun · 588-II · 2003
Dehqon xo'jaligi to'g'risida
Tomorqa va dehqon xo'jaligi bilan farqlari — o'zaro bog'liq tadbirkorlik shakllar.
B Bog'liq normativ tartiblar
Auksion
Elektron onlayn-auksion qoidalari
VMQ tomonidan tasdiqlangan. e-auksion.uz platformasi orqali amalga oshiriladi.
Fermer xo'jaligi faoliyatini tekshirish faqat yer qonunchiligiga oid hollarda amalga oshiriladi.
S Fermerlar uchun soliq rejimlari
Fermer xo'jaliklari uchun O'zbekiston Soliq kodeksida alohida qishloq xo'jaligi solig'i tartibi nazarda tutilgan. Bu umumiy tartibga nisbatan sezilarli imtiyozlar beradi.
Asosiy
Qishloq xo'jaligi solig'i
Yer unumdorligi balliga qarab hisoblanadigan soliq. Umumiy daromaddan emas, yer maydoni va bonitetidan kelib chiqiladi. Har yili qayta hisoblanadi.
Alternativ
Aylanmadan soliq (4%)
Non-qishloq xo'jaligi faoliyati (qayta ishlash, xizmatlar) uchun aylanmadan soliq to'lanishi mumkin. Ko'p tarmoqli fermerlar uchun aralash tartib.
QQS
QQS dan ozodlik
Birlamchi qishloq xo'jaligi mahsulotlari ko'pgina hollarda QQS dan ozod. Qayta ishlangan mahsulot 12% QQS ga tortiladi.
Yer solig'i
Yer solig'i — alohida tartib
Qishloq xo'jaligi yerlari uchun yer solig'i bazaviy stavkasi shahar yerlariga qaraganda sezilarli past. Koeffitsientlar VMQ tomonidan belgilanadi.
H Hisobot jadvali
Hisobot turi
Muddati
Qayerga
Qishloq xo'jaligi solig'i deklaratsiyasi
Yillik — mart 1-gacha
my.soliq.uz
Yer solig'i bo'yicha hisobot
Yillik — fevral 1-gacha
Soliq organi
JSHSHS hisoboti (xodimlar uchun)
Har oy — 15-gacha
my.soliq.uz
Ijtimoiy sug'urta badali
Har oy — 15-gacha
my.soliq.uz
Qishloq xo'jaligi statistik hisoboti
Har chorak
stat.uz
Yer uchastkasi holati hisoboti
Yillik
Yer tuzish xizmati
Suv iste'moli hisoboti
Mavsumiy
Suv xo'jaligi boshqarmasi
Moliyaviy hisobot
Yillik — mart 1-gacha
my.soliq.uz
Elektron imzo (ERI) barcha hisobotlarni topshirish uchun talab qilinadi. my.soliq.uz
I Ijtimoiy himoya (23-modda)
Sug'urta
Davlat ijtimoiy sug'urtasi
Fermer boshlig'i va barcha xodimlar davlat ijtimoiy sug'urtasidan o'tkaziladi. Pensiya va nafaqa huquqlari saqlanadi.
Haq to'lash
Minimal ish haqi talabi
Xodimlarga haq pul yoki natura shaklida to'lanishi mumkin, lekin Tarif setkasi 1-razryadidan kam bo'lmasligi shart.
Fermer Soliq Kalkulyatori
Fermer xo'jaligining taxminiy soliq yukini hisoblang
Natija
Hisob taxminiy bo'lib, faqat yo'naltiruvchi ma'lumot sifatida xizmat qiladi. Yer solig'i stavkasi viloyat va yer toifasiga qarab farqlanadi. Aniq hisob uchun taxes.uz yoki soliq maslahatchiiga murojaat qiling.
? Tez-tez beriladigan savollar
Fermer xo'jaligi tashkil etish va boshqarish bo'yicha eng ko'p beriladigan savollarga qonunga asoslangan javoblar.
Minimal yer maydoni O'zbekiston Respublikasining Yer kodeksida belgilanadi va viloyat hamda yer kategoriyasiga qarab farqlanadi. Masalan, g'o'za uchun Farg'ona vodiysida minimal hajm tekislik maydonlarida boshqa mintaqalardan farq qilishi mumkin. Auksion e'lonida aniq ko'rsatiladi.
Yo'q. Fermer xo'jaligiga berilgan yer uchastkalarini xususiylashtirib, oldi-sotdi, garov, hadya yoki ayirboshlash ob'ektiga aylantirish qat'iyan taqiqlangan (13-modda). Faqat yer uchastkasini ijaraga olish huquqi kredit olishda garovga qo'yilishi mumkin.
Yer uchastkasini ijaraga olish huquqi shartnoma muddatigacha qonunchilikka muvofiq meros bo'yicha o'tadi. Xo'jalikda faoliyatni davom ettirmoqchi bo'lgan merosxo'rlar davlat bojidan ozod etiladi. Faoliyatni davom ettiruvchi merosxo'r bo'lmasa — fermer xo'jaligi tugatiladi (32-modda).
Ha. O'zbekiston fermer, dehqon xo'jaliklari va tomorqa yer egalari kengashiga a'zolik majburiydir (25-modda). Kengash huquqiy yordam, ma'lumot, kreditlashda ko'maklashish va fermerlar manfaatlarini himoya qilish bilan shug'ullanadi.
32-moddaga binoan: ustav fondiga kiritilishi lozim bo'lgan mol-mulk kiritilmasa; 3 yil mobaynida moliyaviy faoliyat bo'lmasa; yer ijarasidan ixtiyoriy voz kechilda; bankrotlik holati yuzaga kelsa; merosxo'r faoliyatni davom ettirmaса; yer uchastkasini ijaraga olish huquqi bekor qilinsa — tugatiladi.
Ko'p tarmoqli fermer xo'jaligi maqomini olish kerak. Buning uchun O'zbekiston fermer, dehqon xo'jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi tomonidan yuritiladigan reyestrga kiritilish lozim. Reyestrni yuritish tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Ha, lekin cheklangan holda. Qishloq xo'jalik ekinlarini oraliq ekish uchun 1 yilgacha ikkilamchi ijaraga berish mumkin (uchinchi shaxslarga berish huquqisiz). Kanal va drenaj tarmoqlari atrofidagi maydonlar 10 yilgacha ikkilamchi ijaraga berilishi mumkin. Asosiy ekiladigan maydon ijaraga berilishi mumkin emas (13–16-moddalar).
O'zR Qonuni · OʻRQ-370-son · 2014 · 116 modda
Aksiyadorlik jamiyati
Aksiyalar chiqarish orqali kapital to'playdigan, cheklanmagan aksiyadorlarga ega bo'lishi mumkin bo'lgan yuridik shaxs. Fond birjasiga chiqish va katta investitsiyalar jalb qilish uchun optimal shakl.
400K USD minimal kapital (OAJ)
Cheklanmagan aksiyadorlar
2 tur OAJ va YoAJ
Fond birjasi imkoniyati
3 Qonunda qanday yozilgan (3-modda)
Ustav fondi (ustav kapitali) aksiyadorlarning aksiyadorlik jamiyatiga nisbatan huquqlarini tasdiqlovchi muayyan miqdordagi aksiyalarga taqsimlangan tijorat tashkiloti aksiyadorlik jamiyati deb e'tirof etiladi.
AJ yuridik shaxs bo'lib, o'z mustaqil balansida hisobga olinadigan mol-mulkka ega, o'z nomidan bitimlar tuza oladi va sudda da'vogar/javobgar bo'lishi mumkin.
Asosiy afzallik: Aksiyadorlar jamiyat majburiyatlari uchun faqat o'zlariga tegishli aksiyalar qiymati miqdorida javob beradi — shaxsiy mol-mulk xavf ostida qolmaydi (4-modda).
OAJ Ochiq AJ
Aksiyalar ochiq bozorda erkin sotiladi, xohlagan kishi sotib olishi mumkin. Fond birjasiga chiqish imkoniyati bor. Katta investitsiyalar jalb qilish uchun mos.
Ustav kapitali: kamida 400 000 AQSh dollari ekvivalenti.
Cheklov: Ko'proq hisobot va nazorat majburiyatlari mavjud.
YoAJ Yopiq AJ
Aksiyalar faqat muassislar yoki oldindan belgilangan doiradagi shaxslarga taqdim etiladi. Uchinchi shaxsga sotishdan oldin boshqa aksiyadorlarga imtiyozli huquq berilishi shart.
Boshqaruv: Soddaroq, maxfiylikni saqlash osonroq.
Cheklov: Fond birjasiga chiqib bo'lmaydi.
J Javobgarlik (4-modda)
Jamiyat o'z majburiyatlari yuzasidan o'ziga tegishli barcha mol-mulk bilan javob beradi. Aksiyadorlar jamiyat majburiyatlari yuzasidan javobgar bo'lmaydi — ular faqat o'z aksiyalari qiymatining to'lanmagan qismi doirasida javobgar.
Subsidiar javobgarlik: Aksiyadorning gʻayriqonuniy harakatlari tufayli jamiyat toʻlovga qobiliyatsiz boʻlsa, mazkur aksiyadorga subsidiar javobgarlik yuklatilishi mumkin (majburiy koʻrsatma berish huquqi boʻlganda).
A Aksiyadorlar huquqlari (26-modda)
Ovoz
Boshqarishda ishtirok
Aksiyadorlarning umumiy yig'ilishlarida ovoz berish orqali jamiyatni boshqarishda ishtirok etish.
Dividend
Foydadan hissa
Jamiyat foydasining bir qismini dividendlar tarzida belgilangan tartibda olish.
Axborot
Ma'lumot olish
Moliya-xo'jalik faoliyati natijalari to'g'risida to'liq va ishonchli axborot olish.
Tugatish
Mol-mulkdan hissa
Jamiyat tugatilganda o'z ulushiga muvofiq qolgan mol-mulkdan hissa olish.
Imtiyoz
Yangi aksiyalar
Yangi chiqarilayotgan aksiyalarni imtiyozli ravishda olish huquqi (35-modda).
Himoya
Sud va organlarga murojaat
Qimmatli qog'ozlar bozorini tartibga solish organiga va sudga murojaat qilish.
6 Tuzish — 6 bosqich
AJ tuzish murakkab, lekin tizimli jarayon. Har bir bosqichni to'g'ri bajarish keyingi muammolarning oldini oladi.
01
Ta'sis yig'ilishini o'tkazish (10-modda, 12-modda)
Barcha muassislar ishtirokida ta'sis yig'ilishi o'tkaziladi. Jamiyat tuzish, ustav tasdiqlash, aksiyalar taqsimlash va boshqaruv organlarini shakllantirish haqida qaror qabul qilinadi. Bir muassisdan iborat bo'lsa — ta'sis yig'ilishi o'tkazilmaydi, muassisning yozma qarori yetarli.
02
Ustav kapitalini shakllantirish (16-modda, 17-modda)
Ustav kapitali aksiyalar nominali summasi hisoblanadi. Muassislar pul, mol-mulk yoki mulkiy huquqlar ko'rinishida hissa kiritadi. OAJ uchun minimal — 400 000 AQSh dollari ekvivalenti. Muassislar tomonidan kiritilayotgan mol-mulk qiymati 200 BHM dan oshsa — baholovchi tashkilot xulosasi kerak (31-modda).
03
Davlat ro'yxatidan o'tish (14-modda)
Adliya vazirligi tizimiga ustav va kerakli hujjatlar topshiriladi. Ro'yxatdan o'tkazilgan paytdan boshlab jamiyat yuridik shaxs maqomiga ega bo'ladi. Rad etilsa — sud tartibida shikoyat qilish mumkin.
Aksiyalar emissiyasini ro'yxatdan o'tkazish (33-modda)
Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan boshlab 1 yil ichida aksiyalar emissiyasini Markaziy depozitariyda ro'yxatdan o'tkazish shart. Bu muddatni o'tkazib yuborish jiddiy administrativ javobgarlikka sabab bo'ladi.
05
Bank hisob raqami ochish va soliqqa ro'yxat (3-modda)
Ro'yxat guvohnomasi, ustav va rahbar pasporti bilan istalgan tijorat bankiga boring. Soliq organida STIR va soliq rejimlari belgilanadi.
Faoliyatni boshlash va boshqaruv organlarini tuzish
Kuzatuv kengashi, taftish komissiyasi va ijroiya organ (direktor/boshqaruv) faoliyat boshlaydi. Aksiyadorlar reestri yuritish uchun Markaziy depozitariy bilan shartnoma tuziladi (42-modda) — ro'yxatdan 1 oy ichida.
H Ro'yxatga kerakli hujjatlar
Majburiy
Ariza
Belgilangan shakl bo'yicha. my.gov.uz orqali onlayn ham topshirish mumkin.
Majburiy
Ustav (2 nusxa)
Firma nomi, manzil, faoliyat turi, ustav kapitali, boshqaruv tuzilmasi ko'rsatilgan (13-modda).
Majburiy
Ta'sis yig'ilishi bayonnomasi
Barcha muassislar imzolagan bayonnoma. Bitta muassisda — muassis qarori.
Majburiy
Ustav kapitali to'lovi hujjati
Bank orqali kiritilgan mablag' tasdiqlovchi hujjat yoki mol-mulk bahosi.
Majburiy
Davlat boji kvitansiyasi
Istalgan bank yoki my.gov.uz orqali to'lanadi.
Zarur bo'lsa
Ta'sis shartnomasi
Bir nechta muassis bo'lganda — ta'sis shartnomasi ham taqdim etiladi (10-modda).
A Aksiya turlari (21-modda)
Oddiy aksiya
Ovoz beruvchi
Aksiyadorlarning umumiy yig'ilishida ovoz berish, dividend olish va tugatilganda mol-mulkdan hissa olish huquqi beradi.
Imtiyozli aksiya
Kafolatli dividend
Foyda koʻrish-koʻrmasligidan qatʼi nazar muayyan dividend olish huquqi beradi. Ovoz berish huquqi yo'q (agar ustav boshqacha belgilamasa). Max 25% ustav kapitalidan.
Nominal qiymat
5 000 so'mdan oshiq
Aksiyaning nominal qiymati 5 000 so'mdan ortiq bo'lishi mumkin emas (23-modda). Barcha bir turdagi aksiyalar bir xil nominal qiymatga ega bo'lishi shart.
K Ustav kapitali (17-modda)
OAJ uchun
400 000 USD ekvivalenti
Qonunchilikda OAJ uchun belgilangan minimal ustav kapitali. Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan sanadagi Markaziy bank kursi bo'yicha hisoblanadi.
YoAJ uchun
Minimal belgilanmagan
Qonunda maxsus minimal miqdor yo'q, lekin ustav kapitali kreditorlar manfaatlarini kafolatlashga yetarli bo'lishi zarur. Litsenziyalanadigan faoliyatlar uchun maxsus talablar bo'lishi mumkin.
Shakllantirish muddati: Ustav kapitalini jamiyat ustavida nazarda tutilgan miqdorda shakllantirish davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan eʼtiboran bir yildan oshmasligi kerak.
Z Zaxira fondi (32-modda)
Jamiyatda ustav fondining 15% dan kam bo'lmagan miqdorda zaxira fondi tashkil etiladi. Har yili sof foydaning kamida 5% zaxira fondiga ajratiladi (to belgilangan miqdorga yetguniga qadar). Zaxira fondi faqat zararlari qoplash, obligatsiyalar muomaladan chiqarish va imtiyozli aksiyalar bo'yicha dividendlar to'lash uchun ishlatiladi.
I Imtiyozli sotib olish huquqi (35-modda, 36-modda)
Jamiyat tomonidan yangi aksiyalar chiqarilayotganda ovoz beruvchi aksiyalar egalari ularni imtiyozli ravishda olish huquqiga ega. Bu huquq amal qilish muddati 10 kundan kam va 30 kundan ko'p bo'lishi mumkin emas.
YoAJda: Aksiyador o'z aksiyasini sotmoqchi bo'lsa, avval boshqa aksiyadorlarga imtiyozli huquq berishi shart. Ular 10–30 kun ichida sotib olmasa, uchinchi shaxsga sotish mumkin (6-modda).
B Boshqaruv organlari (57-modda)
Oliy organ
Aksiyadorlar umumiy yig'ilishi
Eng yuqori boshqaruv organi. Ustav o'zgartirish, kuzatuv kengashini saylash, foydani taqsimlash va boshqa muhim qarorlar qabul qiladi. Yiliga kamida 1 marta o'tkazilishi shart (58-modda).
Nazorat organi
Kuzatuv kengashi
Jamiyat faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi. 3 yilga saylanadi. Kuzatuv kengashida direktor va boshqaruv a'zolari bo'lishi mumkin emas (74-modda, 76-modda).
Ijroiya organ
Direktor / boshqaruv
Kundalik faoliyatni boshqaradi. Direktor jamiyat nomidan ishonchnomasiz ish olib boradi. 3 yilga tayinlanadi (79-modda).
Y Yillik umumiy yig'ilish (58-modda, 59-modda)
Aksiyadorlarning yillik umumiy yig'ilishi moliya yili tugaganidan keyin 6 oy ichida o'tkazilishi shart. Yig'ilish haqidagi xabar kamida 21 kun oldin (ammo 30 kundan erta emas) Korporativ axborotning yagona portalida e'lon qilinadi.
Oddiy ko'pchilik
Oddiy masalalar
Aksiyadorlar umumiy yig'ilishida ishtirok etayotgan aksiyadorlarning ovoz beruvchi aksiyalarining oddiy ko'pchilik ovozi.
3/4 ko'pchilik
Muhim qarorlar
Jamiyatni qayta tashkil etish, tugatish, ustav o'zgartirish, yirik bitimlar (50% dan oshiq) kabi masalalar bo'yicha — 3/4 malakali ko'pchilik ovozi kerak.
M Mustaqil a'zo (76¹-modda)
Aksiyalari fond birjasining birja kotirovkasi varag'iga kiritilgan jamiyat va ustav fondida davlat ulushi 50% dan ortiq bo'lgan jamiyatning kuzatuv kengashida kamida 1 nafar mustaqil a'zo bo'lishi shart. So'nggi 3 yil ichida jamiyatda ishlamagan, 5% dan ortiq aksiyadorlar bilan bog'liq bo'lmagan mustaqil shaxs bo'lishi kerak.
T Taftish komissiyasi (107-modda)
Jamiyatning moliya-xo'jalik faoliyatini mustaqil tekshiradi. Aksiyadorlar umumiy yig'ilishi tomonidan saylanadi. Taftishchi yoki komissiya a'zolari kuzatuv kengashida bo'lishi va jamiyatda mehnat shartnomasi bo'yicha ishlashi mumkin emas. Ketma-ket 3 martadan ko'p saylanishi mumkin emas.
F Fidutsiar majburiyatlar (81-modda)
Kuzatuv kengashi a'zolari, direktor va boshqaruv a'zolari fidutsiar majburiyatlarni bajarishlari shart:
Vijdonan harakat
Aksiyadorlar manfaati
Eng ko'p aksiyadorlar manfaatini aks ettiruvchi usullardan foydalanish.
Mol-mulk himoyasi
Shaxsiy foyda ko'rmaslik
Jamiyat mol-mulkidan shaxsiy foyda ko'zlab foydalanmaslik va boshqalarga foydalanishiga yo'l qo'ymaslik.
Raqobat taqiqi
Raqobatchi faoliyat
Jamiyatning asosiy faoliyat sohasida kuzatuv kengashi roziligisiz raqobatchi faoliyat yuritmaslik.
Maxfiylik
Sir saqlash
Jamiyat faoliyati to'g'risidagi maxfiy axborotni oshkor qilmaslik majburiyati.
D Dividend nima? (48-modda)
Dividend — jamiyat sof foydasining aksiyadorlar o'rtasida taqsimlanadigan qismi. U aksiyadorlar umumiy yig'ilishining qaroriga ko'ra to'lanadi. Dividend pul mablag'lari bilan yoki jamiyatning qimmatli qog'ozlari bilan to'lanishi mumkin.
Imtiyozli aksiyalarga: qimmatli qog'oz sifatida dividend to'lashga yo'l qo'yilmaydi.
M Muddatlar va tartib (49-modda, 51-modda)
Qaror qabul qilish
Yillik, choraklik yoki yarim yillik
Jamiyat chorak, yarim yil yoki yil natijalariga ko'ra dividend to'lash to'g'risida qaror qabul qilishga haqli (49-modda).
To'lash muddati
60 kun ichida
Dividend to'lash muddati qaror qabul qilingan kundan 60 kundan kech bo'lmasligi lozim (51-modda).
Navbat
Imtiyozli — birinchi
Imtiyozli aksiyalar bo'yicha dividendlar avval to'lanadi, keyin oddiy aksiyalar bo'yicha.
To'lanmagan dividend
Penya — 50% gacha
Jamiyat aybi bilan to'lanmagan dividendlar bo'yicha Markaziy bank qayta moliyalashtirish stavkasidan penya hisoblanadi (53-modda).
C Dividend to'lash taqiqlangan hollar (54-modda)
Dividend to'lash MUMKIN EMAS quyidagi holatlarda:
— Ustav kapitali to'liq to'lab bo'linmagan bo'lsa
— Dividend to'lash paytida jamiyatda to'lovga qobiliyatsizlik belgilari bo'lsa
— Jamiyat sof aktivlari ustav fondi va zaxira fondidan kam bo'lsa
≠ AJ va boshqa shakllar
Qaysi tashkiliy-huquqiy shakl siz uchun mos? To'liq taqqoslash.
Ko'rsatkich
OAJ
YoAJ
MChJ
XK
Ta'sischilar
Cheklanmagan
Cheklanmagan
1–50 kishi
Faqat 1 shaxs
Ustav kapitali
400 000 USD
Belgilanmagan
Belgilanmagan
O'zi belgilaydi
Fond birjasi
Ha — ochiq
Yo'q
Yo'q
Yo'q
Javobgarlik
Aksiya qiymati
Aksiya qiymati
Ulushi miqdori
Subsidiar
Boshqaruv
Murakkab
O'rtacha
O'rtacha
Eng oddiy
Hisobot majburiyati
Eng yuqori
Yuqori
O'rta
Minimal
Kapital jalb qilish
Keng imkon
Cheklangan
O'rtacha
Minimal
Kim uchun mos
Yirik korxonalar
O'rta biznes
Sheriklik biznes
Yagona tadbirkor
Qachon OAJ tanlang: Fond birjasiga chiqish, keng investitsiyalar jalb qilish, yirik korporativ strukturani qurishni xohlasangiz.
Qachon YoAJ tanlang: Aksiyadorlar doirasini nazorat ostida saqlash, o'rta biznes qurishni xohlasangiz va fond birjasi shart bo'lmasa.
V Muhim muddatlar
AJ hayotidagi asosiy muddatlar — bularni bilmaslik qimmatga tushishi mumkin.
Ro'yxat kuni
Yuridik shaxs maqomi boshlanadi
Davlat ro'yxatidan o'tkazilgan paytdan boshlab AJ yuridik shaxs sifatida faoliyat yurita oladi (3-modda).
1 oy ichida
Markaziy depozitariy shartnomasi
Aksiyadorlar reestri uchun Markaziy depozitariy bilan shartnoma tuzilishi shart (42-modda).
1 yil ichida
Emissiyani ro'yxatdan o'tkazish
Aksiyalar chiqarilishini Markaziy depozitariyda ro'yxatdan o'tkazish majburiy (33-modda). Kechiktirsangiz — administrativ javobgarlik.
1 yil ichida
Boshqaruv nizomlarini tasdiqlash
Kuzatuv kengashi, ijroiya organ va taftish komissiyasi to'g'risidagi nizomlar aksiyadorlar umumiy yig'ilishida tasdiqlanishi shart (14-modda).
Har yili — 6 oy
Yillik umumiy yig'ilish
Moliya yili tugaganidan keyin 6 oy ichida yillik umumiy yig'ilish o'tkazilishi shart (58-modda).
21 kun oldin
Yig'ilish haqida xabar
Umumiy yig'ilish o'tkazilishidan kamida 21 kun oldin Korporativ axborot portalida e'lon qilinishi shart (62-modda).
10–30 kun
Imtiyozli sotib olish muddati
Aksiyadorning imtiyozli huquqdan foydalanish muddati 10 kundan kam va 30 kundan ko'p bo'lishi mumkin emas (36-modda).
60 kun ichida
Dividend to'lash
Dividend to'lash muddati qaror qabul qilingan kundan 60 kundan kech bo'lmasligi lozim (51-modda).
30 kun ichida
Kreditorlar talabi — kapital kamaysa
Ustav kapitali kamayganligi haqida xabardor bo'lgan kreditorlar 30 kun ichida muddatidan oldin bajarish talabi qo'yishga haqli (20-modda).
Soliq Kalkulyatori
AJ uchun taxminiy soliq yukini hisoblang
Natija
Hisob taxminiy bo'lib, faqat yo'naltiruvchi ma'lumot sifatida xizmat qiladi. Aniq soliq hisobi uchun taxes.uz yoki malakali maslahatchi bilan maslahatlashing.
? Tez-tez beriladigan savollar
AJ tuzish va boshqarish bo'yicha eng ko'p beriladigan savollarga qonun asosida javoblar.
